كليدواژه فارسي :
بيابانزايي تكنوژنيكي , مدل IMDPA , تغيير كاربري اراضي , شهر طبس
كليدواژه لاتين :
Technogenic desertification , IMDPA model , land use change , Tabas city
چكيده :
بيابانزايي ناشي از توسعه شهري يا تكنوژنيكي در اثر دخالتهاي بشري و تغييرات كاربري اراضي، بدون رعايت برنامههاي آمايش سرزمين صورت ميگيرد كه به عنوان يك معضل جدي، گريبانگير بسياري از كشورهاي در حال توسعه شده است. يكي از مشكلات اساسي كه جهان با آن مواجه است، افزايش سريع جمعيت است. افزايش جمعيت علاوه بر تسريع تخريب زمين، باعث بهرهبرداري نابجا از زمينهاي خوب كشاورزي بهمنظورهاي غير كشاورزي مانند ساختن شهركها، تأسيسات و جادهها ميشود. در پژوهش حاضر با استفاده از تصاوير ماهوارهاي Landsat4-5 سنجنده Tm سال 1986 و تصوير ماهوارهاي Landsat8 سنجنده OLI TIRS سال 2017، روند تغييرات كاربري اراضي محدوده شهر طبس در مجموع طي دوره زماني 31 ساله مورد بررسي قرار گرفت. در اين پژوهش محدوده مطالعاتي به 6 واحد كاري تقسيم گرديد. سپس با استفاده از مدل ايراني IMDPA معيار و شاخصهاي تكنوژنيكي مورد بررسي و مطالعه قرار گرفت و در نهايت ارزش عددي شاخصهاي معيار توسعه شهري و صنعتي (انسان ساخت) براي كل منطقه در هر دو بازه زماني محاسبه شد. از شاخصهاي مورد بررسي در اين مدل شامل نسبت اراضي انسان ساخت به زراعي و باغي، نسبت اراضي انسان ساخت به باغي و جنگلي يا فضاي سبز، شاخص ميزان سرانه فضاي سبز، درصد مناطق جادهسازي شده و تراكم جاده، نسبت پذيرش جمعيت بالقوه به جمعيت بالفعل در محدوده مطالعاتي ميباشد. بررسيها نشان داد كه طي 31 سال گذشته سطح عوارض انسان ساخت 68/5 درصد افزايش داشته از طرفي اراضي زراعي هم حدود 9/5 درصد افزايش نشان داده است. نتايج به دست آمده نشان داد كه در منطقه مورد مطالعه، شاخص نسبت اراضي انسان ساخت به باغي و جنگلي يا فضاي سبز و شاخص سرانه فضاي سبز به ترتيب با ارزش عددي 92/0 و 14/9 بيشترين تأثير در سال 1986 و شاخص نسبت اراضي انسان ساخت به زراعي و باغي و شاخص تراكم جاده به ترتيب با ارزش عددي 79/0 و 95/1 در سال 2017 كمترين تأثير را در بيابانزايي تكنوژنيكي منطقه دارد. بر اساس پنج شاخص مورد بررسي، ارزش كمي شدت بيابانزايي براي كل منطقه سال 1986، 89/1 كه در كلاس متوسط بيابانزايي و سال 2017، 13/7 كه در كلاس بسيار شديد بيابانزايي قرار ميگيرد.
چكيده انگليسي :
Desertification due to urban or technogenic development through human intervention and land use changes Done -without attention of land-use planning-, which has become a serious problem for many developing countries.One of the major problems facing the world is the rapid population growth.In addition to accelerating land degradation, Population increase و
leads to the misuse of good agricultural land for non-agricultural purposes, such as the construction of town, facilities and roads. In this study, using land satellite images Landsat4-5 Tm in 1986 and satellite images of Landsat8 sensor OLI TIRS in 2017, land use changes trends in the Tabas city Was investigated, for the duration of 31 years.In this research, the study area was divided into six land units.Then, using Iranian model of IMDPA, were studied the technogenic criteria and indices.Finally, the numerical value of the indices of urban and industrial development (man-made) was calculated in both time intervals for the whole region.The studied indexes in this model are The ratio of man-made land to farming and gardens, The ratio of human -made land to garden and forest or green space, Index of green space per capita, Percentage of Road-built and road density, The ratio of acceptance of the potential population to the actual population The results of this study showed that during the past 31 years, the level of human -made complications has increased About 68.5%, while agricultural land has increased About 5.9%.The results showed that in the study area, the index of the ratio of human-made land to garden and forest or green space and green green space per capita were 0.92 and 9.49, respectively, Most affected in 1986 And index of the ratio of human -made land to farming and Gardening and Road Density Index 0.79 and 1.95, respectively, in 2017 have the least effect on the technogenic desertification of the region.Based on the five studied indicators, the quantitative value of desertification intensity for the whole regionin 1986,was 1.89 in the middle class of desertification, and in 2017,was 13.7, in the very severe desertification class.
