تأثير تغيير كاربري اراضي بر تبخير و تعرق پتانسيل (مطالعه موردي: حوضه آبخيز سقز)

Effect of Land Use Changes on Potential Evapotranspiration (Case Study: Saqqez Watershed)

دانشور مروست نجمه Daneshvar Marvast Najmeh

سلطاني گردفرامرزي سميه Soltani-Gerdefaramarzi Somayeh

پورمحمدي سمانه Pour Mohammadi Samaneh

علوم و مهندسي آبخيزداري گرايش آبخيزداري شهري

كشاورزي و منابع طبيعي

مهندسي طبيعت

107ص

تبخير و تعرق , آناليز حساسيت , پهنه بندي , كاربري اراضي

Evapotranspiration , Sensitivity analysis , Zoning , Land use

پديده تبخير و تعرق باعث تلفات آب و رطوبت از سطوح آبي، خاك و پوشش گياهي مي¬شود و محاسبه آن از طريق روشي مناسب با توجه به ميزان اندك نزولات جوي و محدوديت منابع آب در ايران از اهميت زيادي برخوردار است. پژوهش حاضر سعي در برآورد تبخير و تعرق پتانسيل و تحليل ارتباط آن با كاربري زمين دارد. در اين بررسي از ميانگين¬هاي دراز¬مدت هفت ايستگاه هواشناسي و داده¬هاي تشتك تبخير حوزه آبخيز سقز براي تعيين روش مناسب تخمين ETo استفاده شد. از داده¬هاي ماهواره¬اي سنجنده TM، ETM و لندست هشت با استفاده از نرم‌افزارهاي ENVI و GIS در استخراج كلاس¬هاي كاربري طي سال¬هاي 2013-1992 استفاده گرديد. نتايج تحقيق نشان مي‌دهد كه بهترين روش براي اين منطقه به عنوان اقليم سرد و معتدل روش تشعشعي فائو با ضريب تعيين 92/0 و Nash با مقدار 86/0 در ايستگاه بيجار و روش بلاني كريدل با ضريب تعيين 94/0 و Nash با مقدار 92/0 در ايستگاه سنندج است. نتايج پهنه¬بندي نشان مي¬دهد كه غرب حوضه به دليل ارتفاع بيشتر تبخير و تعرق كمتري نسبت به شرق حوضه دارد. ساعات آفتابي، دماي بيشينه و دماي كمينه در اولويت اول از عوامل مؤثر بر تبخير و تعرق در اين منطقه با آناليز حساسيت تعيين گرديد. نتايج حاصل از تغيير كاربري نشان مي¬دهد كه كليه تغييرات در كاربري اراضي مربوط به كاهش مساحت در بخش مرتعي و افزايش مساحت به ترتيب در بخش شهري، سطح آب در رودخانه¬ها، اراضي باغي و اراضي زراعي بوده است. هم¬چنين نتايج همبستگي تبخير و تعرق و كاربري اراضي نشان مي¬دهد كه بيش‌ترين همبستگي تبخير و تعرق گياه مرجع با مقدار 95/0 در اراضي زراعي و كمترين آن با مقدار 38/0 در سطح آب رودخانه¬ها مشاهده شده است.

Evapotranspiration (ET) causes water and moisture losses from water, soil and vegetation area. Due to the small amounts of atmospheric precipitation and water resources constraints in Iran, it is important to calculate ET through a suitable method. the present study attempts to estimate the reference crop evapotranspiration (ETo) and investigates its relationship with land use. In this study, the long-term mean data of seven weather stations and data of the pan evaporation of Saqez watershed were used to determine the appropriate ETo estimation method. The most appropriate method was selected based on the R2 and Nash -Sutcliffe statistics. TM, ETM and Landsat 8 satellite data and ENVI and GIS techniques were used to extract land use classes during the years 1992-2013. Results of the research indicated that the best method to ET for this region as the cold and moderate climate was FAO radiation and Blaney-Criddle with R2 = 0.92 and Nash –Sutcliffe = 0.86 and R2 = 0.94 and Nash –Sutcliffe = 0.92 in Bijar and Sanandaj station respectively. The Zoning result showed that the west of the catchment has less ET0 rather than its east. Sunshine hours, maximum and minimum temperature was in the first priority of the factors affecting ET0 in this area according to the by sensitivity analysis. results of the land use changes indicated that the main changes in land use related to the reduction in the rangelands area and the increase in urban areas, water coverage, agricultural land and garden lands. Also, Results of the correlation between ET0 and land use indicated that the highest correlation (0.96) was obtained with agricultural lands and the least correlation (0.38) was observed with the surface area of the rivers.

3/6/2018 12:00:00 AM

144

NE61

خانم فتوحي