بررسي مكاني درجه آسيبپذيري حوزهآبخيز با رويكرد اقليمي-ادافيكي

Spatial Assessment of Watershed Vulnerability Based on Climatic -Edaphic Approach

بياتاني فاطمه Bayatani Fatemeh

حيات‌زاده مهدي Hayatzadeh Mehdi , فتوحي فيروزآباد فرزانه Fotouhi Firozabad Farzaneh

فتح زاده علي Fathzadeh Ali , كرمي ايوب Karami Ayoob

علوم و مهندسي آبخيزداري گرايش سيلاب و رودخانه

كارشناسي ارشد

كشاورزي و منابع طبيعي

مهندسي طبيعت

61ص

ارزيابي آسيبپذيري، حوزه آبخيز، سد درودزن، تغيير اقليم، OVP

Vulnerability assessment, Watershed, Doroodzan dam,Climate change.ovp

آسيب‌پذيري با در نظر گرفتن شرايط طبيعي و شرايط انساني، مخاطرات، حساسيت و توان سازگاري محيط طبيعي را بيان مي‌كند. با بررسي مكاني درجه آسيب‌پذيري مي‌توان به شناسايي مناطق آسيبپذير پرداخته و به تصميمگيري براي حفاظت از منابع طبيعي و دستيابي به توسعه پايدار كمك ‌كرد. از اين رو پژوهش حاضر با هدف بررسي مكاني درجه آسيبپذيري حوزه آبخيز سد درودزن در استان فارس با رويكرد اقليمي-ادافيكي انجام گرفت. به اين منظور داده‌هاي اقليمي 9 ايستگاه در بازه زماني 1370-1399 و نقشههاي مكاني اين حوضه مورد استفاده بودند. براي تعيين آسيبپذيري مكاني حوزه‌آبخيز سد درودزن پس از تعيين هفت شاخص با اهميت، شاخص آسيب پذيري كلي (OVP) محاسبه شد. در اين روش آسيبپذيري بيانگر عملكرد، ماهيت، ميزان سرعت تغييرات اقليمي بر حوزه آبخيز است. نتايج برآوردها نشان داد شاخص فصل خشك به ترتيب در محدوده 40/6 تا 19/66 ميلي‌متر براي ايستگاههاي چمريز و امام زاده اسماعيل و شاخص فصل مرطوب به ترتيب در محدوده 67/70 تا 03/538 ميليمتر براي ايستگاههاي اقليد و چمريز متغير است. همچنين شاخص دوره سرد به ترتيب بين محدوده 77/1تا 65/2 درجه سانتي‌گراد براي ايستگاه درودزن و زرقان و شاخص دوره گرم به ترتيب 52/1 تا 21/2 درجه سانتيگراد براي ايستگاه چمريز و زرقان بدست آمد. شاخص حداكثر سرعت باد به ترتيب بين محدوده 08/0 تا 85/0 كيلومتر بر ساعت براي ايستگاههاي درودزن و اقليد محاسبه شد. ارتفاع از سطح دريا و شاخص SPI نيز بررسي شدند. نتايج مبتني بر تحليل هفت شاخص مهم اقليمي –ادافيكي بيانگر اين است كه منطقه در اثر تغيير يا نوسانات عوامل اقليمي-ادافيكي داراي انعطافپذيري است، به طوري كه شاخص آسيبپذيري كل در آبخيز سد درودزن بين 7/25 تا 2/34 قرار گرفته و در طبقه با درجه برگشتپذير مي‌باشد. با توجه به نتايج بدستآمده و در نظر گرفتن انعطاف‌پذيري خوب اين آبخيز، نياز به درنظرگرفتن اقدامات مديريتي و پيشگيرانه در برابر تهديدات خشكسالي و سيل ناشي از تغييرات اقليمي و تغييرات انساني حايز اهميت است. نتايج تحقيق، علاوه بر بيان اهميت تأثيرات تغيير مؤلفههاي اقليمي-ادافيكي، به كاربرد آنها در به كارگيري مديريت صحيح و سازگار با تغييرات مؤلفههاي اقليمي-ادافيكي در سياستهاي آتي مديريت حوزهآبخيز كمك شاياني خواهد كرد

Vulnerability, taking into account natural and human conditions, expresses the risks, sensitivity and adaptability of the natural environment. By spatially assessing the degree of vulnerability, vulnerable areas can be identified and decisions made to help protect natural resources and achieve sustainable development. Therefore, the present study was conducted with the aim of spatially investigating the degree of vulnerability of Dorodzan Dam watershed in Fars province with an additive climatic approach. For this purpose, climatic data of 9 station in the period 1991 -2020 and spatial maps of this basin were used. To determine the spatial vulnerability of Dorodzan dam watershed, after determining seven important indicators, the overall vulnerability index (OVP) was calculated. In this method, vulnerability indicates the performance, nature, rate of climate change in the watershed. The results showed that the dry season index ranged from 6.40 to 66.19 mm for Chamriz and Emamzadeh Ismail stations and the wet season index ranged from 70.67 to 538.03 mm for Eghlid and Chamriz is variable. Also, the cold period index was 1.77 to 2.65 ° C for Dorodzan and Zarghan stations, respectively, and the warm period index was 1.52 to 2.21 ° C for Chamriz and Zarghan stations, respectively. The maximum wind speed index was calculated between 0.08 and 0.85 km/h for Dorodzan and Eghlid stations, respectively. Altitude and SPI were also assessed. The results based on the analysis of seven important additive climatic indicators indicate that the region has flexibility due to changes or fluctuations of additive climatic factors, so that the total vulnerability index in the Dorodzan dam reservoir is between 25.7 to 34.2 and fall within reversible class. Given the results obtained and considering the good flexibility of this watershed, the need to consider management and preventive measures against drought and flood threats caused by climate change and human change is important. The results of the research, in addition to expressing the importance of the effects of Edaphic climate change, will help their application in the application of correct and compatible management with Edaphic climate change in future watershed management policies.

9/14/2022 12:00:00 AM

425

NE94

فاطمه بياتاني