كليدواژه لاتين :
Safflower, Irrigation water salinity, Irrigation interval, Water use efficiency, Salinity threshold.
چكيده :
تنش¬هاي خشكي و شوري از مهمترين و رايج¬ترين تنش هاي محيطي است كه خسارت¬هاي زيادي به گياهان زراعي و باغي در جهان و بخصوص ايران كه به عنوان كشوري خشك و نيمه¬خشك محسوب مي¬گردد، وارد مي¬نمايد. با توجه به مقاوم بودن گياه روغني گلرنگ به تنش شوري و خشكي و نياز مبرم كشور به روغن، كشت و توليد اين گياه حائز اهميت است. در اين پژوهش به منظور بررسي برهمكنش شوري و خشكي بر رشد و عملكرد گياه گلرنگ (رقم گلدشت) آزمايشي به صورت فاكتوريل در قالب طرح بلوك كامل تصادفي با سه تكرار در سال 1400، در ايستگاه تحقيقاتي دانشگاه اردكان در استان يزد، انجام شد. فاكتورهاي مورد بررسي در اين پژوهش شامل دورهاي آبياري 6(I1)، 12(I2) و 18(I3) روز و سطوح شوري 8/0(S1)، 4(S2)، 7(S3) و 10(S4) دسي زيمنس برمتر بودند. نتايج نشان داد اثرات دورهاي آبياري و سطوح شوري بجز شاخص برداشت بر تمامي صفات اندازه گيري شده شامل عملكرد، اجزاي عملكرد و صفات فيزيولوژيك گلرنگ معنيدار بوده است. بر اساس نتايج، تنش شوري و خشكي علاوه بر اثرات منفي بر رشد و عملكرد گياه، بر صفات فيزيولوژيكي گلرنگ نيز اثرات منفي داشته است؛ بطوريكه باعث افزايش دماي پوشش سبز، كاهش پتانسيل آب برگ، افزايش نشت يوني، كاهش كلروفيل و شاخص سبزينگي برگ گلرنگ شده است. با افزايش شوري، از سطح S1 به S4 عملكرد دانه و تبخير-تعرق گياه به ترتيب به ميزان 4/21 و 6/9 درصد كاهش يافت و همچنين با افزايش دوره آبياري ازI1 به I3 عملكرد دانه و تبخير_تعرق گياه به ترتيب به ميزان 4/35 و 2/42 درصد كاهش معنيدار نشان داد. با افزايش شوري آب آبياري از S1 به S4، بهره¬وري مصرف آب 5/10 درصد كاهش نشان داد اما اختلاف اين صفت بين سطوح S1 تا S3 معني¬دار نبود. همچنين بهره¬وري مصرف آب با افزايش دور آبياري از 6 به 12 روز 7/38 درصد افزايش داشت. اما افزايش دور آبياري از 12 به 18 روز باعث كاهش 3/16 درصدي بهره¬وري مصرف آب شد.بر اساس نتايج اين پژوهش بيشترين بهره¬وري و كارايي مصرف آب در دور آبياري 12 روز (به ترتيب43/0 و 56/0 كيلوگرم بر مترمكعب) حاصل گرديد كه نشان مي¬دهد كه با افزايش دور آبياري از 6 روز به 12 روز ضمن صرفه¬جويي در مصرف آب مي توان به بهره-وري بالاتري براي مصرف آب دست يافت. بعلاوه حد آستانه شوري عصاره اشباع خاك براي كاهش عملكرد دانه گلرنگ در شرايط مزرعه 7/3 دسي-زيمنس بر متر و شيب كاهش عملكرد دانه به ازاي افزايش يك واحد شوري عصاره اشباع خاك نيز 1/1 درصد تعيين گرديد.
چكيده انگليسي :
Drought and salinity stresses is the most important and common environmental stresses that cause substantial damage to crops and garden plants around the world, especially in Iran, which is considered as a dry and semi-arid country. Considering the safflower as a tolerant oil plant to salt and drought stress and the country's urgent need for oil, its cultivation and producuction is an important issue. In this research, in order to investigate the interaction of salinity and drought on the growth and yield of safflower (cv. Goldasht), a factorial experiment was conducted in the form of a completely randomized block design with three replications in 2021 at the research station of Ardakan University, Yazd province. Experimental factors included irrigation intervals of 6 (I1), 12 (I2) and 18 (I3) days and salinity levels of 0.8 (S1), 4 (S2), 7 (S3) and 10 (S4) dS m-1. Results showed that the salinity and drought stress had negative impact on crop growth, yield and also on the physiological traits of safflower, such that it increases the temperature of the green cover and ion leakage, and also decreases leaf water potential and chlorophyll content. With the increase of salinity from the level (S1) to (S4), the grain yield and plant evapotranspiration decreased significantly by 21.4 and 9.6 percent, respectively and also it showed a significant decrease by 35.4 and 42.2 percent with the increase of irrigation frequency from (I1) to (I3), respectively.Results also revealed that with the increase of irrigation water salinity from (S1) to (S4) the water productivity (WP) decreased by 10.5%, however, the difference of this trait between levels S1 to S3 was not significant. Besides, WP increased by 38.7% with the increase of irrigation cycle from 6 to 12 days. However, increasing the irrigation cycle from 12 to 18 days caused a 16.3% decrease in WP. Based on the results of this research, the highest WP and water use efficiency (WUE) were observed in 12-day irrigation cycle as 0.43 and 0.56 kg/m3, respectively, which shows that by increasing the irrigation cycle from 6 days to 12 days it is possible to achieve higher WUE, by saving water. Moreover, the salinity threshold limit of saturated soil extract to reduce safflower seed yield in field conditions was 3.7 dS/m and the slope of seed yield reduction was 1.1% for increasing one unit of saturated soil extract salinity.
