كليدواژه فارسي :
كاربري اراضي , رواناب سطحي , سيلاب , آب زيرزميني , حوضه آبخيز قرهسو اردبيل
كليدواژه لاتين :
Land use , surface runoff , flood , groundwater , Ghareh Su , Ardabil watershed
چكيده :
تغييرات كاربري اراضي موجب تغيير مؤلفههاي مختلف چرخه هيدرولوژيكي و افزايش و يا كاهش مقادير رواناب ميشوند. هدف از پژوهش حاضر بررسي تأثير كاربريهاي مختلف و تغييرات آن طي سالهاي 1371، 1381 و 1391 بر روي رواناب سطحي، سيلاب و نوسانات آب زيرزميني در بخشي از حوضه آبخيز قرهسو اردبيل مي¬باشد. در ابتدا نقشههاي كاربري اراضي و شماره منحني در سالهاي مذكور تهيه و مساحت هر يك از واحدها استخراج گرديد. در ادامه روند تغييرات كاربري اراضي در دورههاي موردمطالعه و تأثير آن در تغيير شماره منحني و ارتفاع رواناب بررسي و سپس شبيهسازي سيلاب با استفاده از مدل
HEC-HMS و ترسيم هيدروگراف سيل انجام گرديد. در نهايت تأثير تغييرات كاربري اراضي بر سطح تراز آب زيرزميني مطالعه گرديد. نتايج نشان داد كه در طول دوره موردمطالعه، مساحت كاربري جنگل، زراعت آبي و زمين باير به ترتيب 54/2، 69/16 و 19/1 درصد كاهش و مساحت كاربري مرتع، زراعت ديم و مناطق مسكوني به ترتيب 74/5، 39/12 و 29/2 درصد افزايش يافته است. اين تغييرات باعث افزايش شماره منحني از 57/78 در سال 1371 به مقدار 77/79 در سال 1391 شده و به دنبال آن كاهش تلفات كل از 28/69 ميليمتر در سال 1371 به مقدار 42/64 ميليمتر در سال 1391 شده است. همچنين رواناب از مقدار 4/263 ميليمتر در سال 1371 به 07/297 ميليمتر در سال 1391 (33/11 درصد) افزايش يافته است. با توجه به مقدار شماره منحني و شبيهسازي سيلاب، نتايج به دست آمده نشان داد كه دبي اوج و حجم سيلاب به ترتيب با افزايش 49/9 و 67/6 درصدي روبهرو شده است. در نهايت اين تغييرات باعث كاهش سطح آب زيرزميني به ميزان 14/6 متر (06/39 درصد) در طول دوره آماري شده است. محاسبه ضريب همبستگي بين كاربريهاي مختلف و شماره منحني، ارتفاع رواناب، حجم سيلاب و سطح آب زيرزميني نشان داد كه اين متغيرها با كاربري¬هاي مرتع، زراعت ديم و مناطق مسكوني رابطه¬ي مستقيم دارند، در حالي كه با كاربري¬هاي جنگل، زراعت آبي و زمين باير، داراي رابطه¬ي معكوس مي¬باشند.
چكيده انگليسي :
Land use changes lead to change in different components of hydrological cycles and increase or decrease of runoff quantities. The aim of the present research is to study the effect of different land uses and its changes during the years 1992, 2002, and 2012 on surface runoff, flood, and groundwater fluctuations in a part of Ghareh Su, Ardabil watershed. At first, the maps of land use and curve number in the mentioned years were gathered and the area of each units was extracted. In addition, the process of land use changes in the cases study period and its effect on changing the curve number and height of runoff and then stimulation of flood by the HEC-HMS model and drawing of the hydrograph was done. At the end, the effect of land use changes on groundwater level was studied. The results revealed that during the case study period, forest area, water farming and wasteland land uses were decreased by 2.54, 16.69, and 1.19%, respectively and the rangeland area, dry farming, and urban land uses were increased by 5.74, 12.39, 2.29%, respectively. These changes have caused the increase of curve number from 78.57 to 79.77 in the year 1992 and 2012, respectively and following the decrease of total losses from 69.28 mm in the year 1992 to 64.42 mm in the year 2012. Also, run off height has increased from 263.4 mm in the year 1992 to 297.07 in the year 2012 (11.33%). With attention to the curve number and flood stimulation, the results achieved showed that peak discharge and flood volume have increased by 9.49 and 6.67%, respectively. At the end, these changes have led to a decrease in groundwater level of 6.14 m (39.06%) during the studied period. Calculation of correlation coefficient between different land uses and curve number, runoff height, flood volume and groundwater level showed that these variables have direct relationship with rangeland, dry farming, and urban land uses while they have inverse relationship with forest, water farming and wasteland.
