كليدواژه فارسي :
بختگان , آبياري , بيابانزايي , شوري
كليدواژه لاتين :
Bakhtegan , irrigation , Desertification , salinity
چكيده :
آب يك ماده حياتي جهت زنده ماندن است و در تعرق گياه، انتقال مواد غذايي و رشد گياهان به عنوان يك عنصر ضروري تلقي مي¬گردد از اين رو آبياري صحيح مي¬تواند در رشد و نمو و عملكرد اكثر گياهان نقش مهمي را ايفا نمايد. يكي از عوامل موثر و تعيين كننده در توليد محصولات كشاورزي علاوه بر ميزان كمي آب مصرفي، كيفيت آب آبياري مي-باشد. كيفيت آب نقش مهمي در كميت و كيفيت محصول و نهايتاً كارآيي مصرف آب دارد. شهرستان ني-ريز نيز از جمله مناطقي است كه به سبب مجاورت به كوير، وجود خاك فرسايش¬پذير، كمبود بارندگي ، فعاليت-هاي خارج از ظرفيت انساني، وجود آبياري غرقابي، مستعد وقوع فرايند بيابان¬زايي است. اين در حالي است كه بر طبق گزارشات موجود، كيفيت شيميايي آب آبخوان دشت بختگان نيز نامطلوب مي¬باشد. كيفيت نامطلوب خاك و آب از سويي و متكي بودن بخش زيادي از كشاورزي منطقه به آبياري به ويژه آبياري غرقابي از طرف ديگر شرايط خاصي را براي اين منطقه ايجاد كرده است. در اين تحقيق عوامل شيميايي و فيزيكي موثر بر روند شوري خاك اراضي كشاورزي مورد بررسي قرار گرفت و ميزان تاثير¬گذاري هر يك از عوامل بر ميزان شوري و تخريب خاك، بررسي گرديد. بر اين اساس مي توان اولويت¬هاي لازم جهت كنترل شوري و تخريب خاك مشخص نمود و مديريت بهتري را اعمال كرد. دو مزرعه كه داراي منبع آب مجزا بودند مشخص گرديد و در مزرعه اول با تيمارهاي آيش، پسته، يونجه و انار و در مزرعه دوم تيمار آيش و پسته در سه عمق 0-30 60-30و90-60در سه مرحله زماني و با دو تكرار اقدام به نمونه برداري و تجزيه وتحليل آماري داده ها شد. در نمونه¬هاي خاك و درآب آبياري، پارامترهاي pH ، SP ، EC ، SAR ،Ca+Mg عناصر كلسيم، منيزيم و سديم اندازه¬گيري شد. نتايج نشان دار كه از بين سه پارامتر مورد بررسي (عمق، زمان و كاربري) دو پارامتر كاربري و زمان به ترتيب بيشترين تاثير را بر روند كيفيت و توزيع املاح معدني و نمكهاي محلول در خاك مناطق مورد مطالعه را دارا بودند. در زمين دوم كاربري پسته باعث تغيير در شاخص EC و مجموع كلسيم و منيزيم شد ولي در شاخصهاي SP ، pH ، Na و SAR تغييري ايجاد نكرد. در زمين اول كاربري پسته شوري خاك را نسبت به شاهد كاهش داده بود، اين درحالي است كه بر خلاف زمين دوم محتواي كلسيم و منيزيم در زمين اول نسبت به شاهد كاهش معني دار داشت. شايد بتوان اين وضعيت را به كيفيت آب مصرفي در هر زمين نسبت داد.
چكيده انگليسي :
Water is considered as a vital matter for survive and in plant transpiration, nutrients transmission and plant growth is as an essential ingredient; Therefore, proper irrigation can play an important role in the growth and performance of most plants. One of the most important factors in agricultural production, in addition to quantity of water consumption, is the quality of irrigation water. Neiriz city is one of the areas that is susceptible to desertification due to its proximity to the Kavir, the existence of erodible soil, low of rainfall, over use activities and presence of flood irrigation. However, according to the available reports, the chemical quality of the aquifer in the Bakhtegan plain is also undesirable. The undesirable quality of soil and water and the dependence of a large part of the region's agriculture on irrigation, especially flood irrigation create special conditions for this region. In this research, the chemical and physical factors affecting the salinity of agricultural land were studied and the effect of each factor on salinity and soil degradation was investigated. Accordingly, it is possible to determine the priorities for controlling salinity and soil degradation and apply better management. Two farms with separate water sources were identified. In the first field, there were four treatments: fallow, pistachio, alfalfa and pomegranate, and in the second field, there were two treatments fallow and pistachio. In each field, three depths of 0-30, 60-30, and 90-60 were sampled at three stages of time and with two replications. PH, SP, EC, SAR, Ca + Mg, Ca, Mg and sodium were measured in soil samples and irrigation water. The results showed that Among the three parameters studied
(depth, time and land use) the land use and time had the most impact on the quality and distribution of mineral salts and soluble salts in the studied areas. In the second land, pistachio land use changed the EC index and total calcium and magnesium, but did not change the SP, pH, Na and SAR indices. In the first land, Pistachio usage reduced soil salinity compared to control sample and the content of calcium and magnesium in the first land was significantly lower than the control, unlike the second land. Perhaps this can be attributed to the quality of water used in each land.
