كليدواژه لاتين :
Iran, Man Kendall test, trend, DSI index, wind erosion
چكيده :
توفان هاي گرد و غبار يكي از مهم ترين چالش هاي زيست محيطي دنياي امروز هستند كه هر ساله خسارات زيادي را در مناطق خشك و نيمه خشك ايران به بار مي¬آورند. بنابراين شناسايي روند تغييرات زماني و مكاني اين وقايع در اين مناطق از اهميت ويژه اي برخوردار است. بر اين اساس، در اين مطالعه به بررسي روند تغييرات شاخص توفان گرد و غبار (DSI) در ايران مركزي طي سال¬هاي 2000 تا 2018 پرداخته شد. بدين منظور از داده هاي ساعتي سرعت باد و كد پديده هاي گردوغبار مربوط به ايستگاه هاي سينوپتيك واقع در ايران استفاده شد. پس از محاسبه شاخص توفان گردوغبار در مقياس هاي زماني مختلف براي ايستگاه هاي مطالعاتي، روند تغييرات اين شاخص با استفاده از آزمون من كندال بررسي شد. يافته هاي اين پژوهش نشان داد كه كمترين مقدار DSI در دوره مطالعاتي متعلق به ايستگاههاي خرم دره، آوج، خرم آباد، سمنان، بافت، زنجان، ميانه، سقز، شاهرود و ايلام بوده است. در مقابل بيشترين مقدار DSI براي ايستگاههاي زابل، كنارك، سرخس، زاهدان، ايرانشهر، كرمان، نهبندان، يزد، بيرجند و اردبيل به دست آمد. نتايج تحليل روند نشان داد كه ايستگاه¬هاي داراي روند مثبت عمدتا در نيمه شرقي و در برخي از مناطق غربي ايران پراكنده شده اند. در ميان ايستگاه هاي مطالعاتي، ايستگاه-هاي تربت حيدريه و يزد روند مثبت معنادار و ايستگاه¬هاي مروه تپه و كنارك روند منفي معنادار در اغلب بازه هاي زماني مطالعاتي نشان دادند. همچنين يافته هاي ما نشان داد كه ايستگاه هاي داراي روند تغييرات منفي پراكنش منظمي در ايران نداشته اند اما عمدتا اين نوع تغييرات روند در ايستگاه¬هاي تبريز، مراغه، منجيل، اليگودرز، شهركرد، بم، كنارك، چابهار، ايرانشهر، نهبندان، بجنورد و مروه تپه مشاهده شد.
چكيده انگليسي :
Dust storms are one of the most important environmental challenges in the world today, which cause great damage in arid and semi-arid regions of Iran every year. Therefore, identifying the trend of temporal and spatial changes of these events in these areas is of particular importance. Accordingly, in this study, the trend of changes in the Dust Storm Index (DSI) in Central Iran during the years 2000 to 2018 was investigated. For this purpose, hourly wind speed data and dust phenomena code related to synoptic stations located in Iran were used. After calculating the dust storm index at different time scales for study stations, the trend of changes in this index was investigated using Mann-Kendall test. The results of this study showed that the lowest amount of DSI in the study period belonged to Khorramdareh, Avaj, Khorramabad, smannan, Baft, Zanjan, Miyaneh, Saqez, Shahroud and Ilam stations. In contrast, the highest DSI values were obtained for Zabol, Kanarak, Sarakhs, Zahedan, Iranshahr, Kerman, Nehbandan, Yazd, Birjand and Ardabil stations. The results of trend analysis indicated that stations with a positive trend are mainly distributed in the eastern half and in some western regions of Iran. Among the study stations, Torbat Heydariyeh and Yazd stations showed a significant positive trend and Marweh Tappeh and Konarak stations showed a significant negative trend in most of the study periods. Our findings also showed that stations with negative trend trends did not have a regular distribution in Iran, but mainly this type of trend changes were observed in Tabriz, Maragheh, Manjil, Aligudarz, Shahrekord, Bam, Konarak, Chabahar, Iranshahr, Nehbandan, Bojnourd and Marweh Tappeh.
