چكيده :
در كشاورزي فارياب در ايران، محدوديت كمي و كيفي منابع آب و در نتيجه آن تنشهاي خشكي و شوري، همواره توليد محصولات كشاورزي را تهديد ميكند. كنجد از جمله گياهان روغني و صنعتي است، كه به شرايط خشكي و شوري تا حدودي مقاوم است و كشت آن ميتواند بخشي از نياز كشور به محصولات كنجدي به خصوص روغنهاي نباتي را تأمين كند. اين پژوهش با هدف بررسي تنش¬هاي توأم شوري و خشكي بر ميزان عملكرد كنجد و نيز بررسي كارايي مدل آكواكراپ در شبيه¬سازي توليد اين محصول تحت تنش خشكي و شوري انجام شد. بدين¬منظور آزمايشي در سال 1400 در مزرعه تحقيقاتي دانشگاه اردكان بهصورت آزمايش فاكتوريل در قالب طرح بلوكهاي كامل تصادفي و با سه تكرار انجام شد. تيمارهاي آزمايش شامل چهار سطح شوري آب آبياري S3, S2, S1 و S4 به ترتيب با متوسط شوري 7/0، 4، 7 و 10 (ds.m-1) و سه سطح خشكي با دورهاي متفاوت آبياري I1 ,I2 و I3 به ترتيب با دور4، 8 و 12 روز بود. نتايج نشان داد كه تيمارهاي آزمايش و اثر متقابل آنها بر صفات مورفولوژيك و فيزيولوژيك معنيدار بود (p≤0.05). با افزايش دور و شوري آب آبياري، عملكرد دانه به ترتيب 2/29 و 5/95 درصد نسبت به تيمار شاهد كاهش يافت. شاخص برداشت و سطح برگ نيز با افزايش سطح خشكي و شوري روند كاهشي پيدا كردند؛ همچنين، نتايج شبيه¬سازي وزن خشك اندام هوايي و بذر كنجد و نيز شوري خاك در انتهاي فصل رشد توسط مدل آكواكراپ در مرحله كاليبراسيون و صحت¬سنجي مدل قابل¬قبول بود؛ زيرا، مقادير شاخص NRMSE براي سه صفت مزبور در مرحله كاليبراسيون به¬ترتيب 08/5، 47/28 و 74/9 و در مرحله صحت¬سنجي به¬ترتيب 84/9، 66/21 و 49/8 بود.
چكيده انگليسي :
In irrigated agriculture in Iran, quantitative and qualitative limitation of water resources and consequent drought and salinity stresses always threaten the agricultural crop products. Sesame is one of the oil and industrial plants that is somewhat resistant to drought and salinity conditions, and its cultivation can partly provide the country's need for sesame products, especially vegetable oils. This research was conducted with the aim of investigating the combined stresses of salinity and drought on the yield of sesame and also to investigate the capability of the Aquacrop model in simulating the production of this crop under drought and salinity stress. For this purpose, an experiment was conducted in the year 2021 in the research farm of Ardakan University as a factorial experiment in the form of a randomized complete block design with three replications. The experimental treatments included four levels of irrigation water salinity S1, S2, S3 and S4 correspond to the 0.7, 4, 7 and 10 (ds.m-1) and three irrigation intervals of 5, 10 and 15 days as I1, I2 and I3, respectively. The results showed that the experimental treatments and their interaction effects on morphological and physiological traits were significant at p<0.05. With increase in irrigation water frequency and its salinity, seed yield decreased by 29.2% and 95.5%, respectively, compared to the control treatment. Harvest index and leaf area also decreased with increasing drought and salinity levels. The results of simulating dry weight of shoots and sesame seeds as well as soil salinity at the end of the growing season by the Aquacrop model were acceptable in the model calibration and verification stage. Because the values of the NRMSE index for the three traits in the calibration stage were 5.08, 28.47 and 9.74, respectively and in the validation stage they were 9.84, 21.66 and 8.49, respectively.
