كليدواژه لاتين :
Copper extraction, Pyrometallurgy, Hydrometallurgy, Smelting, Tank bioleaching, Multi-criteria decision making
چكيده :
امروزه آلودگيهاي صنعتي عمدهترين عامل تخريب محيط زيست به شمار ميآيند. صنايع توليد مس از جمله صنايع تاثيرگذار بر محيط زيست اند كه بر پايه استخراج از معدن استوار هستند. در اقتصاد معدني نوين، فعاليتهاي اكتشافي و استخراجي، تا بدانجا توجيه اقتصادي مييابد كه موجوديت بشر را به خطر نيندازد. از جمله فعاليتهاي مربوط به استخراج معادن صنايع مس ميباشند و فرايند توليد مس به دو روش عمده پيرومتالوژي و هيدرومتالوژي است كه اين دو روش از ابتدا تا انتها با مسائل آلودگي همراه هستند. ارزيابي دو روش استحصال مس، ذوب و بيوتانك ليچينگ از ديدگاه كاهش آلايندههاي زيست محيطي ميتواند به عنوان يك مسئله پيچيده تصميم گيري چند معياره (MCDM) در نظر گرفته شود، زيرا نياز به بررسي اين دو گزينه و معيارهاي ارزيابي مناقض دارد. در اين مطالعه با تلفيق روشهاي ANP فازي و ديمتل به ارزيابي اين دو تكنولوژي پرداخته شده است. پانزده زيرمعيار در چهار معيار زيست محيطي، فني، اقتصادي و اجتماعي براي ارزيابي تكنولوژيها انتخاب شدند. زير معيارهاي مربوط به معيار فني (بلوغ تكنولوژي، قابليت اطمينان، سطح تكنولوژي و سهولت استفاده از فناوري)، زيست محيطي (زمين اشغال شده، مصرف انرژي، انتشار گازهاي گلخانه اي، توليد فاضلاب، نرخ بازيافت پسماندهاي جامد صنعتي)، اقتصادي (هزينههاي سرمايه، هزينه عملياتي و ظرفيت توليد مس)، اجتماعي (اشتغال، ايمني و سلامت و آموزش و آگاهي از مسئوليتهاي زيست محيطي و اجتماعي) در نظر گرفته شده اند. روش ديمتل جهت تعيين و ترسيم روابط دروني بين معيارها و زيرمعيارها استفاده شده است در گام بعدي وزن معيارها و زيرمعيارها با استفاده از روش ANP فازي مشخص و اين عوامل رتبهبندي شدند. خروجي آناليز براي ترتيب پايداري دو تكنولوژي استحصال مس ابتدا روش بيوتانك ليچينگ و سپس روش ذوب است. معيار فني بيشترين اهميت را در توليد مس داشته و معيار زيست محيطي در رتبه دوم، معيار اقتصادي در رتبه سوم و معيار اجتماعي در رتبه چهارم قرار گرفتند.
چكيده انگليسي :
Industrial pollution is now recognized as the primary factor contributing to environmental degradation. Industries involved in copper production are among the significant contributors to environmental impact, relying heavily on mining extraction. In modern mining economies, exploration and extraction activities are economically justified only when they do not endanger human existence. Among the activities related to mining, copper industries are noteworthy, and the copper production process primarily involves two major methods: pyrometallurgy and hydrometallurgy, both of which are associated with pollution issues from start to finish. evaluating the two methods of copper extraction, smelting, and bioleaching in terms of reducing environmental pollutants can be considered as complex multi-criteria decision-making (MCDM) issue, as it requires examining these two options and contradictory evaluation criteria. In this study, the combination of fuzzy ANP and DEMATEL methods has been utilized to evaluate these two technologies. Fifteen sub-criteria within four main criteria including environmental, technical, economic, and social aspects have been selected for the assessment of the technologies. The sub-criteria related to the technical criterion (technological maturity, reliability, technological level, and ease of technology use), environmental criterion (land occupation, energy consumption, greenhouse gas emissions, wastewater generation, industrial solid waste recycling rate), economic criterion (capital costs, operational costs, and copper production capacity), and social criterion (employment, safety and health, education, and awareness of environmental and social responsibilities) have been considered. The DEMATEL method was used to determine and visualize the internal relationships among criteria and sub-criteria. In the next step, the weights of criteria and sub-criteria were determined using the fuzzy ANP method, and these factors were ranked. The output of the analysis for the stability order of the two copper extraction technologies initially favored the bioleaching method followed by the smelting method. The technical criterion held the highest importance in copper production, followed by the environmental criterion in the second rank, the economic criterion in the third rank, and the social criterion in the fourth rank.
